www.turk-dili.com

_ABAT: Sonu ABAT ile biten Yer isimleri:
HAYDARABAT;
İSLAMABAT
ECEABAT

_AÇ: Sonu AÇ ile biten Yer isimleri:
YALVAÇ

_AN: Sonu AN ile biten kelimeler:
ÇALDIRAN

_BAN:
KE-BAN,KARA-TU-BAN ,ABBAS-TU-BAN

_BAŞI:
MEHTER BAŞI;
AŞÇI BAŞI (AHÇI BAŞI);
ÇORBACI BAŞI;
SÜ BAŞI (SÜRÜ BAŞI);
ON BAŞI; YÜZ BAŞI ;
BİN BAŞI;
KOL BAŞI (Yol başı mı ? ) ;
TÜMEN BAŞI (Var mı.? ) Bu baş'ları incelemek lâzım.
[19.08.1993, Ev-Erenköy-İstanbul,Saat:15.25]

_BEL:
GÖ-BEL

_BEY:
ULU-BEY;
KARACA-BEY

_BOLU:
GELİ-BOLU;
BOLU:
HAYRA-BOLU;
İNE-BOLU:
SAFRAN-BOLU;
TİRE-BOLU

_BOR LU:
KEÇİ-BOR-LU;
ULU-BOR-LU;
BOR-LU;
BOR<=BURT<=YURT?

_BÖLÜK:
KIZIL-CA-BÖLÜK

_BUL:
İSTAN-BUL

_BUR:
YURT => VURT => BURT => BUR

_BURT:
BAY-BURT;
GÖLE-BERT (Ardahan'da bir yer) (GÖL-LÜ YURT ?)

_CA: Sonu CA ile biten Yer isimleri:
KAYNARCA;
KUMLUCA;
ORTACA;
YIĞILCA;
TUNCA
ILICA;
SAPANCA
TUZLUCA
YARIMCA
KURUCA ŞİLE
KIZILCA HAMAM

_CAK: Sonu CAK ile biten yer isimleri:
KUYUCAK

_CAN:
Bugün 7.3.1996 Perşembe günü 7.Kanalda saat 08.30 da, birisi Balkan Türk Yazarlar Birliği Başkanı? Diğeri TÜRKİSTAN Yazarlar Birliği Sekreteri Töre Mirza beylerle bir sohbet konuşmaları yapıldı. Ve en sonunda Özbekistan Türkü Töre Mirza Bey, bir şiirini okudu. Ben bir kısmını anladım, bir kısmını anlayamadım. İdare eden kişi de sanki her seyreden, o şiirin manasını anlamışçasına şiirin bizim lehçemize göre alelacele de olsa bir açıklamasını yapmadan, zamanı gerekçe göstererek kapattılar.?!! Müslüman, milliyetçi olduğunu zannettiğim bir TV Kanalının bu hareketini hep yadırgadık. Ne diyelim, bu hareketi Din ve Milliyet düşmanı TV kanallarından beklerdik amma, 7.ci kanaldan beklemezdik!..
Mesela AZER-BEY-CAN = Azer Bey Yurdu, AN-DI-CAN = Han-lı Kent. Sonu _CAN, _CEN, _CENT'lerle biten TERCAN, ERZİNCAN, ÇİMCEN, CENT'ler hep ŞEHİR, VATAN, YURT demektir. RUM-ELİ, ANA-DOLU(ELİ)' ler de aynı manalarda olsa gerek? Her ne ise gelelim benim aklımda kalan NOT'a .. Özbekistan Türkü olan TÖRE Mirza Bey, şiirlerindeki nakaratların sonunda:
AY ATA CAN IM,.. .. AY ANA CAN IM, .. .. AY APA CAN IM, vs. vs. leri kullandı.
Bana öyle geliyor ki bu ifadeler:" EY ATA YURT'UM, EY ANA YURT'UM , EY APA YURT'UM" demek olsa gerek?
[07.03.1996; Ev-Erenköy-İstanbul; Saat: 09.10]

_CAN:
ZEN-CAN : Azerbaycan’da Şehir.
TER-CAN : Erzincan'ın kazası,

_CAN: CAN-KAN-GON-TAN-SAN-JAN şeklinde yer isimleri TERCAN, ERZİNCAN,

_CE: Sonu CE ile biten Yer ismi.
SİVRİCE;
DELİCE
DÜZCE;
YENİCE;
LİCE;
YENİCE OBA

_CEK: Sonu CEK ile biten Yer isimleri:
GÖYNÜCEK

_CI: Sonu CI ile biten kelimeler:
BALCI
BAŞMAKCI

_CIK: Sonu CİK ile biten Yer isimleri:
PAZARCIK

_CİK: Sonu CİK ile biten Yer isimleri:
ÖRENCİK

_CİŞ: Sonu CİŞ ile biten kelimeler:
ERCİŞ

_CU: Sonu CU ile biten Yer isimleri:
TUZLUKCU;

_CUMA: Sonu CUMA ile biten yer isimleri:
BEYCUMA

_CUR: Sonu CUR ile biten kelimeler:
MUCUR

_CÜŞ: Sonu CÜŞ ile biten kelimeler:
GERCÜŞ

_ÇA: Sonu ÇA ile biten Yer isimleri:
FOÇA;

_ÇAZ: Sonu ÇAZ ile biten Yer isimleri:
KOFÇAZ

_ÇUK: Sonu ÇUK ile biten Yer isimleri:
SELÇUK

_ÇUR:
YURT => ÇURT => ÇUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_ÇUR:
YURT=> CURT=> ÇURT => _CUR; YURT=> CURT=> ÇU_T => _ÇUT;

_ÇUT:
YURT => ÇURT => ÇUT; NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.

_DAŞ:
KARIN-DAŞ : Aynı karından olan, KAR__-DAŞ : Aynı karından olan
GAR-DAŞ    : Aynı garından olan,
YOL-DAŞ    : Aynı yolda olan,
ÜLKÜ-DAŞ : Aynı Ülküde olan,
SOY-DAŞ     : Aynı Soydan olan   vs. vs. vs.
Acaba BEK’ ten, BEY'den, BAY’ dan olanlar için yani aynı BAY’ dan (PAY) vs. vs. olanlar da : BEK-DAŞ ; BEY-DAŞ ; BAY-DAŞ ; vs. vs. olabilir mi.? Bizde soyadları BEK-DAŞ => PEK-TAŞ olan pek çok soylar var. Acaba aynı manada mı isimlendirilmiş.? İncelemek lâzım. Hatta : DAR=TAR ları da incelemek lâzım." Bu malın HİSSE-DAR'ları acaba kimlerdir.?" ;"Bu kooperatifte senin de PAY'ın var mı.? Sen PAY-DAR mısın. Acaba bu misallerdeki _DAR'lar _DAŞ'a benzer. HİSSE-DAR : Aynı “hisse” den olan. PAY-DAR : Aynı “pay” dan olan. Vs. vs. ler de HİSSE-DAŞ, PAY-DAŞ manasına mı gelmektedir. O zaman: _DAR <=> __DAŞ aynı manalara gelen SONEKLER olabilirler.
Hatırımda yanlış kalmadı ise : Batı Hun Devletinin BAŞ'I olan ATİLLA 'nın çocukları (AY-BARS, OK-DAR, RUA)'lar dan OK-DAR'ın ismi ile bu eklerin acaba bir alâkası var mı? İncelemek lâzım. Acaba bu _DAŞ = _TAŞ 'lar, _DAR = _TAR ;(DAZ = _TAŞ'lar vs. vs . Şekillerine girmiş olamaz mı.? NOT: ÇUR,ÇOR,COR,CİR,CAR vs. olabilir.
[28.10.1990; Ev-Erenköy-İstanbul; 10.00]

_DUR:
YURT => DURT => DUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_DUT:
DURT => DUT (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_ĞİZ: Sonu ĞİZ ile biten Yer isimleri:
KOZCEĞİZ
KÖYCEĞİZ

_HAMAM:
KIZIL-CA-HAMAM

_HARA:
Bak: BUHARA; GUADALAHARA

_İÇ: Sonu İÇ ile biten Yer isimleri:
BAYRAMİÇ
DOMANİÇ
İLİÇ
MERİÇ

_KUR:
YURT=>KURT => KUR DUT (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_KUT:
YURT => KURT => KUT DUT (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_MAK:
CIR-LA-MAK;
ZIR-LA-MAK;
DIR-LA-MAK;
HIR-LA-MAK;
HAV-LA-MAK;
YIR-LA-MAK;
VIR-LA-MAK
[10.02.1991; Ev-Erenköy-İstanbul; 13.15]

_MUR:
YURT => VURT => MURT => MUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_MUT:
YURT => VURT => MURT => MUT MUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_O:
HASAN => HAS-SAN => HAS-SO => HASO; MEHMET => ME-MET => MEM-MO => MEMO ;(Trabzon ağzında da ortadaki H düşer.) ;MEH-MET => MEMET olur; AH-MET => AMET olur.;ET-HEM => ETEM olur. İH-SAN => İSAN olur. ALİ => ALO => ELO ? İB-RA-HİM => İBO ? Vs. gibi Bizim zannedersen güneydoğu Anadolu bölgesi yöresindekiler böylece bazı kelimelerin sonlarını O yapıyor.
[21.08.1990; Ev-Erenköy-İstanbul; 15.20]

_PALU:
PALU

_PUR:
PURT => PUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_PUT:
YURT => VURT => PURT => PUT (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_SUR:
YURT => SURT => SUR PUT (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_ŞUR:
YURT => ŞURT => ŞUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_UÇ: Sonu UÇ ile biten Yer isimleri:
SURUÇ

_VUR:
YURT => VURT => VUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_VUT:
YURT => VURT => VUT VUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_YUR:
YURT => YUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_YUT:
YURT => YUT YUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

_ZUR:
YURT => ZURT => ZUR (NOT: U'lar Ü, O, Ö, İ vs. E, A, vs. şekillerine girebilir. Yani KURT => KİRT=> GERT vs. olabilir.)

“Kamu bi-mar’ ına canan, devayı dert (red ?) eder insan,
                Niçun kılmaz bana derman, beni bi-mar (hasta ?) sanmalı ?” gibi zannedersem Fuzuli’nin bir beyiti de var. Acaba:
                KAMUN-İST => KOMÜNİST => TAMCILIK , TAMAMCILIK mı demektir.?
                “TAM”, “TAMI”, ”TAMAMI”, “AMME”, “KAMU” vs. kelimelerinin kökleri acaba aynı mıdır.? [ B: TAM-ME => AM-ME ? olabilir mi? 17.02.1997,Saat:08.20]
                Türkçe “İLE” kelimesinin aslı “BİRLE” olsa gerek.?
                “İn’im Gültekin birle (ile) sözleştik, Kağan’ımız içun kağan kazgandır (Kazandık), Tün (Tüm,Gece!) oturmadık, kündüz oturmadık, çıplak yapılı budunga kağan olarttık.” Vs. vs..
                Trabzon’un köylüleri “ile” kelimesini “bile” diye telaffuz ederler. (R harfinin düşmesine dikkat: (BİR-LE => Bİ-LE => İLE vs. )
                “ Seyfuddun bile kitçom çarşıya = Seyfüddin ile gideceğim çarşıya (şehre,kasabaya)”
                BİR-DEN => BİR-LİK => BİR-LİG => BİR-Lİ => BİR-LE => Bİ-LE => İLE olmuş olabilir.
                BİR-LE => BİLE => PİLE => PLE ‘de olabilir.?
                O halde : TAM=> TAMI => KAMU => KOMU=> KOM vs. de olabilir.?
                TAM-I , BİR-LİKTE => TAM-I BİRLE (TAM-I İLE) => KAM-I-BİLE => (Bu arada : KÂMİLEN :Kâmilen kelimesinin de üzerinde durmak lâzımdır. Bilhassa, Trabzon köylüleri “Kâmilen” kelimesini çok kullanırlar .TAMAMEN = KÂMİLEN demektir. Kâmilen kelimesine de lügatten bakmadım. Bilemiyorum lügatler kâmilen kelimesini Farsça’mı, yoksa Arapça’mı diyecekler.? Ancak kelimenin içinde KÂM => KAM => KAMU => TAMI =>TAMAM ifadeleri var .TAM-I-LEN => KAM-I-LEN => KÂMİLEN olmuş olabilir.)[Notlarımda sık sık “Trabzon köylüleri de böyle veya şöyle söyler” diyorum:Çünkü Trabzonlu oluşum ve Trabzon köylüleri ile daha çok temasım olmuş olduğu için,böyle diyorum. Tabii diğer vilayetlerimizin ve köylülerinin ağızlarının inceliklerini bilemediğim için o yörelerden misaller veremiyorum. Lâpsekili bir arkadaşım,benim cümle arasında söz,lâf manasına gelen, herhalde mahalli bir tabir olan “konuşuk” kelimesini benden ve herhalde ilk kez duymuş olacak ki gülmüş ve benden manasını sormuştu. Bende KONUŞMAK’ TAN => KONUŞUK’ UN yapılmış olduğunu, özbeöz bir Türkçe kelime olduğunu söylediğim zaman, o da şaşırmış ve “Ben Lazca bir kelime olduğunu sanmıştım” demişti.]
                Bir Karadenizli Türkücünün :”Çayeli’nden öteye, kiterum yali yali , sırtundaki sepetun , pen olayım hamalı “ türküsünün içindeki “yali” kelimesinin ne olduğunu ve ne manaya geldiğini, o türkücüden sormuştu: O da “ deniz kenarı “ cevabını vermişti.
                Şimdi : YALİ => YALI => YALIG yani denizin dalgasının YALA-MAK’ tan yaladığı yer yani sahil şeridi demek olduğunu veya mahalli ağızla “ yali “ kelimesinin kullanılan “ yalı “ kelimesinin aynı olduğunu belki o spiker bilmiyordu, veya “ yali “ kelimesinin manasında belki tereddüt edenler bulunabilir mülahazası ile sormuş olabilir.
                Yine (GENE) Pakistan’ın tanıtılması ile ilgili bir programda, Hindistan’da ve Pakistan’da kadınların büründüğü veya sarındığı giyeceğe “ SARİ “ denildiğini ve bunun da Sanskritçe’den geldiğini takdimci Halit Kıvanç bey izah etmişti. Bence Yalı’nın YALİ olduğu gibi SARGIG => SAR-GI veya SARIK => SARIH => SARI => SARİ olmuş olabilir.
                En çok üzüldüğüm taraf, kendi malımız olan bir şeyi yabancı menşei’li göstermekten adeta bir zevk alma hususudur. Gene Halit Kıvanç bey’in “Bulgaristan’ı tanıtma programında olacak herhalde, veya yarışma programlarında…”-Bulgaristan’da yaşayan, dinleri Müslüman olan, ırkları ıslav olan ve Bulgarca konuşan topluluğun ismini “ sormuştu. Bir zaman sonra bir gazetede, emekli bir Pomak paşa bu soru üzerine çok üzüldüğünü ve Pomakların, Peçeneklerin, Kumanların, bir kolu olduklarını ve Balkanlara Bulgar’lardan daha önce geldiklerini, İslavlaşmış Bulgar’ların , o eski Türk topluluğunu da Bulgarlaştırmak için uyguladıkları taktiklerinin, bizim televizyonumuzda tekrarlanmasından duyduğu üzüntü ve öfkeyi dile getirmişti….
                Gelelim sadede , evet “ komple “ kelimesine, ..Ancak hem imza ve hem de yazmak ve bununla ilgili açıklamaları yapmak zorunluluğu, zamanımızın dolmasına sebep oldu. Saat 12.15 oldu, şimdilik bu kadar, inşallah ileride zaman bulursak gene devam ederiz;(Mahmut İyibozkurt, 15.11.1982,Daire-Mecidiyeköy. Saat:14.40)
                “KOMPLE” ; Bu kelime acaba şöyle bir değişiklik geçirerek bu şeklini almış olamaz mı? .TAM-İLE : KAMUĞ – BİRLE => KAMU – BİLE => KAM – PİLE => KOM-PLE..
                B- a) TEMUÇİN: (Moğolca = Demirci demek imiş.?) veya Timuçin ya da Timurçin DÖĞMEK fiilinden => DÖĞMÜR = TÖĞMÜR = TÖMÜR => TEMUR => DEMİR
                Türk’ün ; Döğmek fiilinden yaptığı TÖĞ-MÜR => TEMÜR veya DEMİR’I Çinliler ve belki de Moğol’lar “ R “ harfini kullanamadıkları için TEMU veya TİMUR (Moğolca) ‘u TIMU yapmışlar.
                ÇİN = Cİ demek olsa gerek : TİMUÇİN veya TEMUÇİN = DEMİR-Cİ demek oluyor. Çin’lilerin Türk’lere => TÜK veya TUK dedikleri malumdur.(TİK vs.) . Türk -Yurdu’na Çin’liler belki de TÜK-YUD veya TUK-YU diyebilirler.
                     b) ÇİN = Cİ, VOITURIEN = VUATUR-İYEN=ARABA-CI (Fransızca),Acaba diğer dillerde : (Cİ) manasına ; Moğollarda olduğu gibi; ÇİN,GİN,GEN,CEN,CUN,GUN vs.ekler var mı.? .Araplarda (CI) eki var, amma acaba onlar bizden mi almışlar , yoksa biz onlardan mı:? Acaba Farsça (Cİ) nin karşılığı ne? Tetkik etmek gerek…
                     c) MAHZEN => MA.ZEN => MA.ZE. => MAZI olmuş olabilir;(Mahmut İyibozkurt ,15.11.1982,Daire-Mecidiyeköy.Saat:15.40)
                     ç) Borçka’nın MACAHEL nahiyesinin EPRAT isimli köyü [Bence:EFRAT = FERTLER (Arapça) evet EPRAT, Gürgüce olduğu için değiştirilmiş ve EFELER yapılmış..Zannedersem Gürcü’lerde eski Türkler gibi “ F “ harfini kullanmıyorlar.Onun yerine “ P “ harfini kullanıyorlar. FERHAT => PERHAT, DEFTER => TEPTER (Kazak,Kırgız’larda TEPTER veya TİPTER diyorlar) , FARUK => PARUK ; FAHRİ => PAHRİ; FİLİSTİN => PİLİSTİN, PALESTİN; KAFKAS => GAPGAS ; TİFLİS => TİPLİS vs.vs.vs..Rusların KARTOF dedikleri PATATES’e Kafkas Türkleri KARTOP derler; Bunlar gibi ASKER manasına da gelebilen EFRAT köy ismine yerliler EPRAT demişler…Bizim memurlarımız da bu EPRAT Gürcü’cedir diye onu Türkkçeleştirerek EFRAT dememişler de EFELER demişler. Yer isimlerimizde bir tarih yatmaktadır. Onların esası doğru dürüst öğrenilmeden değiştirilmemelidir..